زنانه شدن اعتیاد از منظرزنان معتاد
اکبر طالب پور
1
(
دانشیار گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصاد، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.
)
فاطمه درویشی
2
(
کارشناس ارشد رشته جامعه شناسی، دانشگاه الزهرا (س)، تهران، ایران
)
کلید واژه: اعتیاد, یأس اجتماعی, گراندد تئوری, زنانه شدن, طرد اجتماعی.,
چکیده مقاله :
افزایش حضور زنان در جامعه علاوه بر فرصتهای مطلوبی که در اختیار زنان گذاشت، آسیبهای اجتماعی نیز با خود به همراه داشت،مشاهده زنانی که در عرصهعمومی جامعه در حال تدخین سیگار و سایر موادمخدر هستند نشانههایی از زنانه شدن اعتیاد است که در پژوهش حاضر با استفاده از روش گراندد تئوری مورد مطالعه قرار گرفتهاست، جامعه هدف این پژوهش زنان درگیر اعتیاد شهر تهران بود و با تعداد 20 نفر از این افراد بعنوان افراد مورد مطالعه مصاحبه انجام شد، روش نمونهگیری به دلیل عدم دسترسی به جمعیت به صورت هدفمند و از نوع گلوله برفی بود. ابزار و تکنیک گردآوری دادههای این پژوهش به شکل مصاحبهعمیق و نیمهساختاریافته بود. به منظور تجزیه و تحلیل دادهها از روش کدگذاری اشتراوس و کوربین در قالب کدگذاری باز، محوری و انتخابی استفاده شد. نتایج پژوهش نشان دادند؛ زمینه و بستر زنانه شدن اعتیاد خانوادهی نابسامان است که در این میان دسترسی به موادمخدر و یادگیری اجتماعی بعنوان شرایط مداخلهگر و یأس اجتماعی بعنوان شرایط علی نقش بسیار بارزی در این امر دارند. پیامدهای زنانهشدن اعتیاد؛ کاهشسرمایهاجتماعی، بیماریهای جسمی و روحی، اپیدمی شدن انحرافات و طرد اجتماعی است و زنان معتاد از راهبرد توجیه و انکار برای جلوگیری از برچسب خوردن و طرداجتماعی استفاده میکنند. نکته بسیار بارزی که در این تحقیق مورد توجه قرار گرفت این بود که یأس اجتماعی بصورت هوشمندانهای از سوی رسانههای خارجی و فضایمجازی به زنان معتاد اعمال میشود تا هم از امید بهبهبودی جلوگیری نماید و هم امیدبهآینده را در بین نسل زنان جوان از بین ببرد.
چکیده انگلیسی :
The increase of women presence in society, in addition to desirable opportunities, has also brought social harms. Observing women smoking cigarettes and other drugs in public sphere is a sign of addiction feminization, which has been studied in present study using grounded theory method. The target population of this study was women involved in addiction in Tehran, and 20 of these people were interviewed as study subjects. The sampling method was purposeful and snowball due to lack of access to the population. The data collection tool and technique for this study was in-depth and semi-structured interviews. In order to analyze the data, the Strauss and Corbin coding method was used in the form of open, axial, and selective coding. The results of the study showed that the background and context of the feminization of addiction is a dysfunctional family, in which access to drugs and social learning as intervening conditions and social despair as causal conditions play a very prominent role in this matter. The consequences of the feminization of addiction are: a decrease in social capital, physical and mental illnesses, an epidemic of deviations and social exclusion, and addicted women use the strategy of justification and denial to avoid being labeled and socially excluded. A very significant point that was noted in this research was that social despair is intelligently applied to addicted women by foreign media and virtual space to both prevent hope for recovery and destroy hope of future among the generation of young women.
آقایی، حکیمه.( 1397 ). شناسايي عوامل مؤثر بر گرايش به مواد مخدر در زنان و ارائه مدل با نرم افزار PLS ، فصلنامه اعتياد پژوهي سوءمصرف مواد، سال دوازدهم، شماره چهل و پنجم.
احمدی، حبیب.( 1384 ). جامعه شناسی انحرافات ، تهران؛ نشر سمت.
انصاری طالبی ،ثریا و قربانی، مجید.(۱۳۹۵). تحقیقات شیوعشناسی اعتیاد زنان در ایران از سال ۱۳۷۴- ۱۳۹۴ فصلنامه سلامت اجتماعی و اعتیاد در سال سوم ،شماره نهم ، صفحه ۶۱ -۹۰.
اهدایی، مریم.(۱۳۹۱). پایان نامه ،بررسی عوامل اجتماعی موثر در اعتیاد زنان موردمطالعه مراجعهکنندگان درمانگاه سرزمین پاک استان البرز، ایرانداک.
بخشی، فریده.( 1388 ).آسیب شناسی اعتیاد زنان در خانواده ، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا.
خالديان، محمد كمرزرزين، حميد و جلاليان، عسگر ( 1393 ). اثربخشي درمان گروهي شناختی - رفتاري بر كاهش افسردگي در افراد معتاد ، فصلنامهی اعتیاد پژوهی.
خانیکی ، هادی ( 1398 ). امید اجتماعی ؛ چیستی ، وضعیت و سبب شناسی ،پژوهشکدهی مطالعات فرهنگی و اجتماعی با همکاری موسسهی رحمان.
خسرو شاهی، حبیب ؛ محسنی ، رضاعلی( 1397 ) بررسی و تببین جامعه شناختی اعتیاد زنان در محله های فرئدست شهر اراک ، نشریه ی تغییرات اجتماعی – فرهنگی ، سال پانزدهم ، شماره پنجاه و نهم ، صفحه 31 – 47
سلیمانی، سمیه.( 1396 ). مطالعه پدیده اعتیاد زنان در استان البرز با تاکید بر علتها و پیامدها، پایاننامه ارشد در رشته پژوهشگری علوم اجتماعی دانشکده ادبیات و علوم انسانی ، دانشگاه خوارزمی.
صادقی فسایی، سهیلا ؛جهان دار ،زینب.(۱۳۹۹ ).واکاوی علل و پیامدهای اعتیاد زنان ،یک مطالعات کیفی پژوهش های انتظامی اجتماعی زنان و خانواده حوزه هشتم ،شماره یک ،صفحه ۲۴-۴۳.
صدیق سروستانی، رحمت الله.(1387 ). آسیبشناسی اجتماعی (جامعهشناسی انحرافات اجتماعی ) تهران ، نشر سمت
عارف نژاد،امیر( ۱۳۹۳ ).پایاننامه، عوامل اجتماعی موثر بر بازگشت زنان به اعتیاد ،ایرانداک.
علیوردی نیا، اکبر؛ ریاحی، محمداسماعیل؛ موسوی، سیده ملیحه.( 1386 ). مطالعه جامعه شناختی بزهکاری:آزمون تجربی نظریه فشار عمومی آگنیو، مجله جامعه شناسی ، ایران ، دوره هشت ، شماره دو ، صفحه 83 – 111
غفاری زاده،محمد؛ سلامی،غلام حیدر.(۱۳۸7).رابطه تعهد و کنترل اجتماعی با اعتیاد، فصلنامه رفاه اجتماعی،دوره نهم، شماره ،سی و چهارم ، صفحه ۱۷۳ -۱۸۴.
فرحانی، نسرین ( 1393).تبیین زمینه ها و نحوه مواجهه زنان با اعتیاد به مواد مخدر در شهر یزد ، پایان نامه کارشناسی ارشد، گروه جامعه شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه یزد.
فیضی ، ایرج ؛ علی بابایی ، یحیی ؛ رحمتی ، محمدمهدی ( 1389 ). بررسی تاثیر خانواده ، دوستان و محله بر مصرف مواد مخدر ، مجله ی بررسی مسائل اجتماعی ایران ، سال اول ، شمارهی چهارم ، صفحه 131 – 150 .
گروسی، سعیده، محمدی دولت آبادی، خدیجه ( 1390 ). تبیین تجربه زیسته زنان وابسته به مواد مخدر از پدیده اعتیاد، فصلنامه علمی-پژوهشی جامعه شناسی زنان، سال دوم، شماره اول، صفحه 55 – 74.
ممتاز، فریده ( 1381 ). انحرافات اجتماعی نظریه ها و دیدگاهها، تهران: نشر شرکت سهامی انتشار، چاپ اول
محسنی تبریزی، علیرضا ( 1383 ) ). افسردگی و اعتیاد: کاربرد مقیاس SCL90 در سنجش میزان افسردگی معتادان خودمعرف به مراکز اعتیاد و بازپروری، فصلنامه اعتیاد پژوهی.
مدنی، سعید ؛ طاهره محسن زاده.( 1397 ) تحلیل عوامل خانوادگی موثر بر زنانه شدن اعتیاد ، نشریه ی پژوهش های انتظامی – اجتماعی زنان و خانواده ، دوره ششم ، شماره دوم ، صفحه 217 – 25
نجاری ،فارس (۱۳۸7). بررسی اعتیاد در زنان معتاد مراجعه کننده به مراکز ترک اعتیاد تهران در سال ۸۴ تا ،۸۵ مجله علمی سازمان نظام پزشکی جمهوری اسلامی ایران ،دوره بیست و پنجم ،شماره چهارم ، ،صفحه ۴۵۷- .۴۶۳.
هاشمی نژاد، مهدیه.( 1395 ).مطالعه جامعهشناختی اعتیاد زنان در مازندران به روش نظریه زمینهای ، پایان نامه کارشناسی ارشد، گروه جامعه شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی.
Areval,Sandra and Guillermo Prado, hortensidamaro (2008). spiritually, sense of coherence and coping responses in women receiving treatment for alcohol and drug addiction. "Evaluation and program planning." P. 113-123. Chen, Gila. & Gueta, Keren (2015).Child abuse, drug addiction and mental health problems of incarcerated women in Israel, International Journal of Law and Psychiatry39: 36-45. Fonseca, F., Robles-Martínez, M., Tirado-Muñoz, J. María Alías-Ferri. & et al.(2021). A Gender Perspective of Addictive Disorders. Curr Addict Rep 8, 89–99 (2021). https://doi.org/10.1007/s40429-021-00357-9 Haight, Wendy , Janet d. carter-black, Kathryn Sheridan.(2009). mother's experience of methamphetaming addiction: A case- based analysis of rural, Mid western women. Journal children and youth services review. P. 71-77. Harris, M. T. H., Laks, J., Stahl, N., Bagley, S. M., Saia, K., & Wechsberg, W. M. (2022). Gender Dynamics in Substance Use and Treatment: A Women's Focused Approach. The Medical clinics of North America, 106(1), 219–234. https://doi.org/10.1016/j.mcna.2021.08.007 Motyka, MA. Al-Imam A, Haligowska A, Michalak M.(2022). Helping Women Suffering from Drug Addiction: Needs, Barriers, and Challenges. Int J Environ Res Public Health. 2022 Oct 28;19(21):14039. doi: 10.3390/ijerph192114039. Placek, C. D., Adair, L., Jain, I., Gupta, S., Phadke, V., & Singh, M. (2025). Reconstructing Cross-Cultural Meanings of Addiction Among Women from Three Countries. International Journal of Environmental Research and Public Health, 22(7), 1064. https://doi.org/10.3390/ijerph22071064 Siegel, Larry J.(1988). “Criminology Theories, Patterns and Typologies”. Wadsworth, A división of Thomson Learning Inc. Web: http://www.thomsonrights.com. Storijourk, J.(2011)Gender differences in substance use, problems,social situation and treatment, experiences among clients entering addiction treatment in Stickholm.Nordic Studies on Alcohol and Drugs, 28(3), 185209 Suarez, M. A., Bierema, W. H. (2018). Challenges and Resources Available for Mothers in Opiate Recovery: A Qualitative Study. The Open Journal of Occupational Therapy, 6 (4), Retrived from: https://doi.org/10.15453/2168 6408p.1483.