تحلیل جرمشناختی ازدواج اجباری در افغانستان
محورهای موضوعی : پژوهش مسائل اجتماعی ایرانحمیدرضا دانش ناری 1 * , عبدالملک پارسا 2
1 - استادیار گروه حقوق جزا و جرم شناسی دانشگاه فردوسی مشهد
2 - دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرم شناسی دانشگاه فردوسی مشهد
کلید واژه: ساختار اجتماعی, ازدواج اجباری, مردسالاری, هژمونی مردانه, زنانگی.,
چکیده مقاله :
ازدواج اجباری ازدواجی است که بدون رضایت واقعی یک یا دو طرف ازدواج واقع شده است. ازدواج اجباری به عنوان یکی از مصادیق مهم خشونت علیه زنان پیامدهای زیانبار و درازمدت برای قربانیان این جرایم و جامعه در پی دارد. پژوهش حاضر در صدد است تا با استفاده از روش کیفی تحلیل دادهها اثر ساختار اجتماعی بر ازدواج اجباری را در شهرستان نجراب افغانستان تحلیل کند. با وجود جرمانگاری و حمایت کیفری از حق آزادی بر ازدواج در قانون منع خشونت علیه زنان در نظام حقوق کیفری افغانستان، آمارهای گستردۀ این جرم حاکی از شکست رویکرد کیفرگرا و تبیین علت شناختی ازدواج اجباری در نظریههای جرم شناختی جریان غالب است. با این حال نظریههای انتقادی درصدد اند تا با اتخاذ رویکرد ساختارگرایانه و به مدد نظریههای جامعه شناختی به تبیین علت شناختی ازدواج اجباری در بستر مناسبات اجتماعی بپردازند. یکی از نظریات مهم در این حوزه نظریه ساختار اجتماعی و اثر آن بر ازدواج اجباری است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که در رویکرد انتقادی، ساختار اجتماعی، از یک سو، نهادهای اجتماعی حاکم بر کنشها و مناسبات اجتماعی افراد است و از سوی دیگر، نهادهای اجتماعی حاصل کنشهای افراد و دسترسی و کنترل افراد بر منابع مختلف قدرت میباشند. بر این اساس، میان ازدواج اجباری و ساختار اجتماعی رابطه مستقیم و معنادار وجود دارد. مردسالاری، پدرسالاری و نگاه جنیست زده به زن در ساختار اجتماعی باعث نابرابری جنسیتی و شکلگیری جرم ازدواج اجباری میشود.
Forced marriage is a marriage that has taken place without the actual consent of one or both parties to the marriage. Forced marriage, as one of the important examples of violence against women, has harmful and long-term consequences for the victims of these crimes and society. The present study seeks to analyze the effect of social structure on forced marriage in the city of Nijrab, Afghanistan, using a qualitative data analysis method. Despite the criminalization and criminal protection of the right to freedom of marriage in the law on the elimination of violence against women in the Afghan criminal law system, the extensive statistics of this crime indicate the failure of the punitive approach and the explanation of the etiology of forced marriage in mainstream criminological theories. However, critical theories seek to explain the etiology of forced marriage in the context of social relations by adopting a structuralist approach and with the help of sociological theories. One of the important theories in this field is the theory of social structure and its effect on forced marriage. The findings of the research show that in the critical approach, social structure, on the one hand, is the social institutions that govern the actions and social relations of individuals, and on the other hand, social institutions are the result of the actions of individuals and their access to and control over various sources of power. .
فهرست منابع
1- اشنایدر، ایرنه(1389)، « پیشرفتهای اخیر در قانون خانوادهی افغانستان»، ترجمه: سوادکوهیفر، ضحی، کاظمی، سیدعلی، مجله حقوقی دادگستری، سال74، شماره72.
2- افتخاری، اصغر و محمدهادی راجی(1401)، « تحول مفهوم قدرت در جامعه پیچیده پست مدرن»، فصلنامه سیاست، دوره 52، شماره 2.
3- افشانی، سید علیرضا، عسکری ندوشن، عباس و سمیه فاضل نجف آبادی(1388)، « بازتولید نقشهای جنسیتی در کتابهای فارسی مقطع ابتدایی»، نشریه زن در توسعه وسیاست، دوره7 شماره1.
4- بخشیپور، مریم، آقاجانی مرساء، حسین و علیرضا کلدی(1396)، « تبیین جامعه شناختی توزیع قدرت متقارن و نا متقارن در خانواده و تأثیرات آن بر سبک زندگی زنان؛ مورد مطالعه: زنان متاهل شهر تهران»، بررسی مسائل اجتماعی ایران، دوره هشتم، شماره دوم.
5- برگر، پتر و توماس لوکمان(1403)، ساخت اجتماعی واقعیت؛ رساله ای در جامعه شناسی شناخت، ترجمه: فریبرز مجیدی، چاپ پنجم، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.
6- بوردیو، پییر(1404)، سلطه مذکر، ترجمه: محسن ناصریراد، چاپ پنجم، تهران، نشر آگه.
7- پاپی، اکرم(1399)، « ازدواج اجباری و راهکارهای حقوق مقابله با آن»، فصلنامه مطالعات فقه اقتصادی، سال دوم، شماره اول.
8- پاکنهاد، امیر(1402)، اصول جرم شناسی، چاپ دوم، تهران: بنیاد حقوقی میزان.
9- ج اسمیت، دیبرا(1377)، تصامیم، علایق و تنوع: رسوم ازدواج در افغانستان، کابل، واحد تحقیق وارزیابی افغانستان.
10- حسینیسیرت، سید مصطفی(1396)، « بررسی مفهوم ساختار اجتماعی در اندیشه اندیشمندان علوم اجتماعی»، فصلنامه علمی- تخصصی فرهنگ پژوهش، شماره31.
11- خرسندیان، محمد علی و حانیه ذاکرینیا(1388)، « واکاوی اراده، قصد و رضا در فقه اسلامی و حقوق ایران » مطالعات فقه و حقوق اسلامی، سال 1، شماره1.
12- دانش ناری، حمید رضا، معالی، مهدیه و نثاری جوان، الناز(1403)، « ساختار اجتماعی زنای به عنف »، فصلنامه تعالی حقوق، سال پانزدهم، شماره1.
13- دفتر کمیساریای عالی ملل متحد برای حقوق بشر(1389)، عرف و عنعنات ناپسند و تطبیق قانون منع خشونت علیه زنان در افغانستان، هیآت معاونت ملل متحد در افغانستان، کابل.
14- دکسردی، والتر. اس(1402)، جرم شناسی انتقادی معاصر، ترجمه: رایجیان اصلی، مهرداد؛ دانشناری، حمیدرضا، تهران: نشردادگستر.
15- دیلینی، تیم(1400)، نظریههای کلاسیک جامعه شناسی، ترجمه: صدیقی، بهرنگ، طلوعی، وحید، چاپ14، تهران، نشرنی
16- روشن، ذکیه(1399)، « برنامه پروموت: مطالعۀ موردی برنامۀ توانمند سازی اقتصادی زنان در افغانستان»، ژورنال زنان و صلح سازی افغانستان، شماره 1.
17- ریتزر، جورج(1384)، نظریۀ جامعه شناسی در دوران معاصر، ترجمه: محسن ثلاثی، چاپ دهم، تهران، انتشارات علمی.
18- شارون، جوئل(1389)، ده پرسش از دیدگاه جامعه شناسی، ترجمه: منوچهر صبوری، تهران، نشرنی.
19- شرافت، شریف و همکاران(1392)، خانواده و جایگاه زن از منظر شریعت، قانون و عرف در افغانستان، کابل: انتشارات آرمان شهر.
20- صمیم، عبدالمجید(1394)، « نکاه شغار در فقه و قانون و نقش آن در منازعات فامیلی»، فصلنامه علمی- پژوهشی مؤسسه تحصیلات عالی خصوصی غالب، سال چهارم، شماره1.
21- عزیر، عبدالعزیز، حامد، مصطفی و نورالله صاقی(1394)، اضرار عرف و عنعنات ناپسند از منظر شریعت و قانون، کابل، وزارت ارشاد، حج و اوقاف.
22- غدیری، ماهرو(1395)، « سن و رضایت به ازدواج از منظر نظام بینالمللی حقوق بشر»، فصلنامه خانواده پژوهی، سال دوازدهم، شماره 45.
23- قدسی، احمد(1389)، « نگاهی به آیۀ 34 سوره نساء و مسئله قوامیت مردان بر زنان»، فصلنامه تخصصی طهورا، سال سوم، شماره پنجم.
24- کرمی قهی، محمد تقی و طاهره خزائی(1398)، « برساخت زنانگی در گفتمان تشکلهای اصولگرا زنان، تاکتیک های و سازوکارهای گفتمانی»، فصلنامه علمی- پژوهشی زن و جامعه، سال دهم، شماه دوم.
25- کوئن، بروس(1395)، مبانی جامعه شناسی، ترجمه: توسلی، غلامعباس، فاضل، رضا، چاپ 27، تهران، سمت.
26- گرت، استفانی(1396)، جامعه شناسی جنسیت، ترجمه: کتایون بقایی، تهران، نشرنی.
27- گروسی، سعیده(1395)، جنسیت، جامعه و جامعه شناسی، تهران، جامعه شناسان.
28- گیدنز، آنتونیو(1400)، جامعه شناسی، ترجمه: موچهر صبوری، چاپ36، تهران، نشرنی.
29- لوپز، خوزه و جان اسکات(1385)، ساخت اجتماعی، ترجمه: حسین قاضیان، تهران، نشرنی.
30- محمدی اصل، عباس(1396)، برساخت اجتماعی جنسیت، تهران، نشر گلآذین.
31- مقدسی، محمد باقر و زهرا عامری(1395)، « ازدواج اجباری؛ از ممنوعیت انگاری تا جرم انگاری»، آموزههای حقوق کیفری، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، شماره12.
32- مقدم، مریم(1397)، « بررسی عوامل اجتماعی موثر بر شکل گیری کلیشههای جنسیتی»، دو ماهنامه علمی تخصصی پژوهش در و هنر علوم انسانی، سال سوم، شماره پنجم.
33- منصوریان، محمد کریم، پورافکاری، نصراله و لیلا معصوم زاده(1388)، « عوامل اجتماعی، اقتصادی موثر بر ساخت قدرت در خانواده؛ مورد شهر شیراز»، فصلنامه تخصصی علوم اجتماعی دانشگاه آزاد اسلامی- واحد شوشتر، سال سوم، پیش شماره هفتم.
34- موحد، مجید، عنایت، حلیمه و مرضیه مردانی(1391)، « مطالعه عوامل زمینهای مرتبط با ساختار توزیع قدرت در خانواده؛ نمونه موردی زنان متاهل شهر شیراز»، فصلنامه مطالعات و تحقیقات اجتماعی، دوره اول، شماره3.
35- مهدوی، محمد صادق و حبیب صبوری خسروشاهی(1382)، « بررسی ساختار توزیع قدرت در خانواده» نشریه مطالعات اجتماعی روانشناختی زنان، دوره1، شماره2.
36- نجفی ابرندآبادی، علی حسین و حسین گلدوزیان(1397)، «جرم شناسی پست مدرن و رویکرد آن به جرم و علت شناسی جنایی»، پژوهش های حقوق کیفری، شال ششم، شماره بیست و سوم.
37- Albrecht, Clara, Rude, Britta and Tanja Stitteneder(2022), Women in Afghanistan: Developments over the Last 20 Years and the Return of the Taliban, ifo Institute, Volume 23.
38- Askola, Heli(2018), RESPONDING TO VULNERABILITY? FORCED MARRIAGE AND THE LAW, University of New South Wales Law Journal, Volume 41, Issue3.
39- Aunurrochim bin Mas’ad, Muhammad, SaidonaTagoranao, Mariam and Hekmatullah Muradi(2014), MARRIAGE RIGHTS OF AFGHAN WOMEN IN TRADITIONAL PRACTICES AND LEGISLATION PROTECTION, AHKAM Jurnal Ilmu Syariah, Vol. XIV, No. 2.
40- Bai, Tian(2022), The Formation and Impact of Female Gender, Stereotypes, Advances in Social Science, Education and Humanities Research, volume 664, Proceedings of the 2022 8th International Conference on Humanities and Social Science Research.
41- Baral, Rameshwor(2023), Exploring the Prominent Role of Social Institutions in Society, International Research Journal of MMC (IRJMMC), Volume 4(2).
42- Ellemers, Naomi(2018), Gender Stereotypes, Annual Review of Psychology, https://doi.org/10.1146/annurev-psych-122216-011719.
43- Martin, John L and Monica Lee(2015), Social Structure, Elsevier Ltd. This article is a revision of the previous edition article by F. Chazel, volume 22, pp. 15233–15237, 2001, Elsevier Ltd
44- Musawah(2020), THEMATIC REPORT ON ARTICLE 16, MUSLIM FAMILY LAW AND MUSLIM WOMEN’S RIGHTS IN Afghanistan, 75th CEDAW Session Geneva, Switzerland, Website: www.musawah.org.
45- Nadal, Kevin L(2018), The SAGE Encyclopedia of Psychology and Gender, United States of America, SAGE Publications.
46- Seelinger, Kim Thuy(2010), FORCED MARRIAGE AND ASLYUM: PERCEIVING THE INVISIBLE HARM, Columbia Human Rights Law Review, Vol. 42, No. 1
47- Torres, Núria and Carolina Villacampa(2021), Intervention with Victims of Forced Marriage, Women and Criminal Justice, Volume 32, Issue3.
48- Udayanga, Samitha(2022), INTRODUCTION TO SOCIOLOGY, MODULE 3 SOCIAL STRUCTURE, Department of Sociology, University of Ruhuna, Sri Lanka ka samitha@soci.ruh.ac.lk
49- UN-Habitat(2019), GLOBAL LAND TOOL NETWORK GENDER STRATEGY (2019–2030) TOWARDS SECURING WOMEN’S AND GIRLS’ LAND AND PROPERTY RIGHTS, United Nations Human Settlements Programme.
50- WLUML(2013), Child, Early and Forced Marriage: A MultiCountry Study, Women Living Under Muslim Laws, London, Website: www.wluml.org.
51- Wondmagegn, Wuletaw(2024), Social institutions: a review, Sociology International Journal, Volume 8 Issue 5.