مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری پژوهش انحرافات و مسائل اجتماعی 3060-821X 6 19 2026 7 20 Behavioral Deviations among Iranian Students: A Causal Layered Analysis of the Role of Family and School in the Cyberspace Era انحرافات رفتاری دانش‌آموزان در ایران: یک تحلیل لایه‌ای علی از نقش خانواده و مدرسه در عصر فضای مجازی fa سعید غلامی کاشان 2025 12 22 In the digital era, behavioral deviations among Iranian students—including addiction to cyberspace, cyber-aggression, academic decline, and reduced real-life interactions—have emerged as a major challenge for the institutions of family and school. This study aimed to conduct a layered analysis of the role of family and school in the emergence and moderation of these deviations, employing the qualitative approach of Causal Layered Analysis (CLA). CLA enables a four-layered exploration of the issue , extending beyond previous superficial analyses to uncover structural, discursive, and mythic roots. The research was qualitative, based on semi-structured interviews with 32 participants from the city of Hamadan. Purposive sampling was used, emphasizing role diversity, and theoretical saturation served as the criterion for sample adequacy. Data analysis was performed according to the four layers of CLA. Findings revealed that at the litany layer, public discourse is fraught with anxiety and judgment; at the systemic causes layer, weaknesses in parental supervision and school inefficiency are prominent; at the worldview layer, a conflict between traditional Iranian-Islamic discourse and individualistic digital discourse is evident; and at the myth/metaphor layer, metaphors such as “victim of the digital storm,” “weary guardian” (family), and “isolated fortress” (school) illuminate unconscious beliefs. Three future scenarios were outlined: continued crisis (dark), minimal adaptation (gray), and positive transformation (desirable) through discursive reconstruction and institutional empowerment. The conclusion emphasizes that strengthening the roles of family and school—via media literacy education, participatory programs, and national policymaking—can reduce deviations  of cyberspace. در عصر دیجیتال، انحرافات رفتاری دانش&zwnj;آموزان ایرانی- شامل اعتیاد به فضای مجازی، پرخاشگری سایبری، افت تحصیلی و کاهش ارتباطات واقعی- به چالشی عمده برای نهادهای خانواده و مدرسه تبدیل شده است. این پژوهش با هدف تحلیل لایه&zwnj;ای نقش خانواده و مدرسه در بروز و تعدیل این انحرافات، از رویکرد کیفی تحلیل لایه&zwnj;ای علی (CLA) بهره گرفته است که امکان کاوش چهارلایه&zwnj;ای مسئله (لیتانی، علل نظام&zwnj;مند، جهان&zwnj;بینی و اسطوره/استعاره) را فراهم می&zwnj;کند و فراتر از تحلیل&zwnj;های سطحی پیشین، به ریشه&zwnj;های ساختاری، گفتمانی و اسطوره&zwnj;ای می&zwnj;پردازد. روش پژوهش کیفی و مبتنی بر مصاحبه&zwnj;های نیمه&zwnj;ساختاریافته با ۳۲ مشارکت&zwnj;کننده از شهر همدان بود. نمونه&zwnj;گیری هدفمند با تأکید بر تنوع نقش&zwnj;ها انجام شد و اشباع نظری به عنوان معیار کفایت نمونه در نظر گرفته شد. تحلیل داده&zwnj;ها بر اساس چهار لایه  CLAصورت گرفت.یافته&zwnj;ها نشان داد که در لایه لیتانی، گفتمان عمومی پر از اضطراب و داورانه است؛ در لایه علل نظام&zwnj;مند، ضعف نظارت خانوادگی و ناکارآمدی مدرسه برجسته است؛ در لایه جهان&zwnj;بینی، تقابل گفتمان سنتی ایرانی-اسلامی با گفتمان دیجیتال فردگرا آشکار شد؛ و در لایه اسطوره، استعاره&zwnj;هایی مانند «قربانی طوفان دیجیتال»، «نگهبان خسته» (خانواده) و «قلعه منزوی» (مدرسه) باورهای ناخودآگاه را نمایان ساخت. سه سناریوی آینده ترسیم شد: تداوم بحران (تاریک)، تطابق حداقلی (خاکستری) و تحول مثبت (مطلوب) از طریق بازسازی گفتمان و توانمندسازی نهادی. نتیجه&zwnj;گیری تأکید دارد که تقویت نقش خانواده و مدرسه از طریق آموزش سواد رسانه&zwnj;ای، برنامه&zwnj;های مشارکتی و سیاست&zwnj;گذاری ملی، امکان کاهش انحرافات و بهره&zwnj;برداری مثبت از فضای مجازی را فراهم می&zwnj;کند.

http://risi.ihss.ac.ir/en/Article/Download/52539