همبستگی اجتماعی و انسجام ساختاری در شرایط بحران: تحلیلی ساختارگرایانه کارکردی از تجربه جنگ دوازده‌روزه و جنگ رمضان در ایران

چکیده مقاله :

این‌مقاله باهدف تحلیل همبستگی اجتماعی و انسجام ساختاری در شرایط بحران در ایران، تجربه متأثر از جنگ دوازده‌روزه و جنگ رمضان را با محوریت تبیین نظری مؤلفه‌ها و الزامات شکل‌گیری همبستگی اجتماعی و انسجام ساختاری پایدار با رویکرد نظری-تفسیری و تحلیلی جامعه‌شناختی انتقادی بررسی می‌کند. مسئله اصلی پژوهش، چگونگی و ماهیت تفسیر کنش‌ها و واکنش‌های جمعی مشاهده‌شده در جریان این ‌دو جنگ در پرتو معیارهای نظری همبستگی اجتماعی و انسجام ساختاری است. این مطالعه در پرتو نظریه نظام اجتماعی پارسنز و نظریه‌های مکمل جامعه‌شناسی جنگ، همبستگی اجتماعی و سرمایه اجتماعی صورت‌گرفته‌است. بر اساس چارچوب نظری پژوهش‌، جنگ آزمونی اجتماعی تلقی‌می‌شود که کیفیت تعادل ساختاری، میزان تحقق ضرورت‌های کارکردی نظام اجتماعی و ظرفیت جامعه برای تولید و بازتولید همبستگی و انسجام اجتماعی پایدار را آشکار می‌سازد. شواهد مورد‌تحلیل، ازطریق بررسی منابع کتابخانه‌ای، گزارش‌های تحلیلی، روایت‌های رسمی‌و‌غیررسمی، بازنمایی‌های رسانه‌ای و شواهد اجتماعی مرتبط‌ با دو بحران، گردآوری و در چارچوب مفهومی پژوهش تفسیر‌شده‌اند. یافته‌ها نشان‌می‌دهد الگوهای مشاهده‌شده در هر‌دو بحران، بیش‌از‌آنکه بیانگر همبستگی اجتماعی پایدار و نهادی‌شده باشند، بیشتر در قالب وفاق اضطراری و همبستگی بحران-‌محور بروز یافته‌اند. همچنین فرسایش سرمایه اجتماعی، کاهش اعتماد نهادی، شکاف میان اهداف رسمی و تجربه زیسته شهروندان و ضعف هم‌افزایی میان خرده‌نظام‌های اجتماعی، از مهم‌ترین موانع شکل‌گیری انسجام پایدار بوده‌اند. نتایج نشان‌می‌دهد بحران‌های جنگی بیش‌از‌آنکه تولیدکننده همبستگی اجتماعی باشند، کیفیت انسجام ساختاری و میزان انباشت پیشینی سرمایه اجتماعی را نمایان می‌سازند. از‌این‌رو، پایداری همبستگی اجتماعی عمدتاً درگرو تقویت اعتماد عمومی، کاهش شکاف حاکمیت جامعه، توسعه نهادهای میانجی و ارتقای هماهنگی کارکردی میان خرده‌نظام‌های اجتماعی است.

چکیده انگلیسی :

This article examines social solidarity and structural integrity under crisis conditions through the experiences of the "Twelve-Day War" and the "Ramadan War" in Iran. Using a theoretical-interpretive framework and critical sociological analysis, it explains the prerequisites for sustainable social solidarity and structural integrity.The central question is how collective actions and reactions during these conflicts can be interpreted in light of the criteria of social solidarity and structural integrity.The theoretical framework is based on Talcott Parsons' theory of the social system, complemented by theories of the sociology of war, social solidarity, and social capital. War is conceptualized as a social test revealing the quality of structural equilibrium, fulfillment of the functional imperatives of the social system, and society's capacity to generate and regenerate sustainable social solidarity and structural integrity.Evidence was drawn from library resources, analytical reports, official and unofficial narratives, media representations, and documentation on the two crises.The findings indicate that the observed patterns, rather than reflecting sustained and institutionalized social solidarity, predominantly manifested as emergency consensus and crisis-driven solidarity.The erosion of social capital, declining institutional trust, the discrepancy between official objectives and citizens' lived experiences, and the lack of synergy  among societal subsystems emerged as the principal obstacles to durable solidarity. The results suggest that war crises, rather than generating social solidarity, reveal the quality of pre-existing structural integrity and accumulated social capital. Social solidarity therefore depends on strengthening public trust, reducing the state-society gap, developing intermediary institutions, and enhancing functional coordination among societal subsystems

منابع و مأخذ:

افراز، مهدی (1404) برنامه‌سازی در راستای تثبیت مقوله همبستگی ملی، خبرگزاری مهر، کد خبر 6529607.
چلبی، مسعود (1375) جامعه‌شناسی نظم: تبیین نظری و سنجش تجربی، تهران: نشر نی.
رفیع‌پور، فرامرز (1388) توسعه و تضاد، تهران: شرکت سهامی انتشار.
شوجین، جیان (1405) مصاحبه پروفسور جیانگ شوجین با تاکر کارلسون، عصر ایران https://www.asriran.com/fa/news/1152121
عزت، محمد (1405) جنگ و مذهب (آرماگدون آمریکایی و عمالیق اسرائیلی: توجیه مذهبی جنگ اسرائیل و آمریکا در برابر ایران) خبرگزاری الجزیره، بازنشر در خبرآنلاین، کد خبر 2198038.
مرکز رصد فرهنگی کشور (1404) هم‌صدایی شکننده؛ وضعیت همبستگی اجتماعی در جنگ دوازده‌روزه ایران و اسرائیل، گزارش رصد فرهنگی کشور، شماره ۹۲، کد 294527http://ircud.ir/mlojyb
میرفردی، عبدالحسین؛ کاظمی، احمد و ولی‌نژاد، علی (1402) هویت ملی، قومیت و سرمایه اجتماعی در ایران، جامعه‌شناسی تطبیقی، (21) 6، 777-751 https://doi.org/10.1163/15691330-bja10067

Bauman, Z. (1989). Modernity and the Holocaust. Cornell University Press.
Bauman, Z. (2000). Liquid modernity. Polity Press. Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. In J. Richardson (Ed.), Handbook of theory and research
for the sociology of education. Greenwood Press. Buzan, B. (1991). People, states and fear: An agenda for international security studies in the post-
Cold War era (2nd ed.). Harvester Wheatsheaf. Clausewitz, C. von. (1976). On war (M. Howard & P. Paret, Trans.). Princeton University Press. (Original work published 1832)

Collins, R. (2004). Interaction ritual chains. Princeton University Press. Comte, A. (1973). The positive philosophy of Auguste Comte. AMS Press. (Original work published (1830–1842)

Coser, L. A. (1956). The functions of social conflict. Free Press.
Dillon, M., & Reid, J. (2009). The liberal way of war: Killing to make life live. Routledge. Duffield, M. (2001). Global governance and the new wars: The merging of development and
security. Zed Books. Durkheim, E. (1984). The division of labor in society (W. D. Halls, Trans.). Free Press. (Original work
published 1893) Durkheim, E. (1995). The elementary forms of religious life. Free Press. (Original work published
1912) Finnemore, M., & Sikkink, K. (1998). International norm dynamics and political change. International Organization, 52(4), 887–917.
Galtung, J. (1969). Violence, peace, and peace research. Journal of Peace Research, 6(3), 167–191.
GAMAAN. (2025). Iranians' attitudes toward the 12-day war. Group for Analyzing and Measuring Attitudes in Iran (GAMAAN). https://gamaan.org/2025/11/05/12-day-war-survey-english/
Giddens, A. (1985). The nation-state and violence. University of California Press.
Giddens, A. (1990). The consequences of modernity. Stanford University Press.
Grotius, H. (2005). The rights of war and peace (R. Tuck, Ed.; J. Morrice, Trans.). Liberty Fund. (Original work published 1625)

Habermas, J. (1984). The theory of communicative action (Vol. 1). Beacon Press. Harari, Y. N. (2024). Nexus: A brief history of information networks from the Stone Age to AI. Random House.
Hopf, T. (1998). The promise of constructivism in international relations theory. International Security, 23(1), 171–200.
Kaldor, M. (2012). New and old wars: Organized violence in a global era (3rd ed.). Stanford University Press.
Khalili, L. (2020). Sinews of war and trade: Shipping and capitalism in the Arabian Peninsula. Verso.
Levy, J. S., & Thompson, W. R. (2010). Causes of war. Wiley-Blackwell.
Malešević, S. (2010). The sociology of war and violence. Cambridge University Press.
Mann, M. (2005). The dark side of democracy: Explaining ethnic cleansing. Cambridge University Press.
Mann, M. (2013). The sources of social power (Vol. 4). Cambridge University Press.
Mauss, M. (1950). Sociology and psychology: Essays. Routledge & Kegan Paul.
Neuman, W. L. (2014). Social research methods: Qualitative and quantitative approaches (7th ed.). Pearson.
Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). (2024). Society at a glance 2024: OECD social indicators. OECD Publishing.
Orend, B. (2005). The morality of war. Broadview Press.
Overy, R. (2024). Why war? Pelican Books.
Parsons, T. (1951). The social system. Free Press.
Parsons, T., & Shils, E. (1951). Toward a general theory of action. Harvard University Press.
Pickering, M. (1993). Auguste Comte: An intellectual biography. Cambridge University Press.
Pinker, S. (2011). The better angels of our nature: Why violence has declined. Viking.
Putnam, R. D. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community. Simon & Schuster.
Rothstein, B., & Uslaner, E. M. (2005). All for all: Equality, corruption, and social trust. World Politics, 58(1), 41–72.
Schiefer, D., & van der Noll, J. (2017). The essentials of social cohesion: A literature review. Social Indicators Research, 132(2), 579–603.
Schwandt, T. A. (2015). The SAGE dictionary of qualitative inquiry (4th ed.). Sage.
Spencer, H. (1876). The principles of sociology (Vol. 1). D. Appleton.
Tilly, C. (1992). Coercion, capital, and European states, AD 990–1992. Blackwell.
Wendt, A. (1999). Social theory of international politics. Cambridge University Press.
Wimmer, A. (2013). Ethnic boundary making: Institutions, power, networks. Oxford University Press.
Yanow, D. (2007). Interpretation in policy analysis: On methods and practice. Critical Policy Analysis, 1(1), 110–122.